Σπηλιά Νταβέλη - Πεντέλη - Davelis Cave

Συνήθως οι επισκέπτες της σπηλιάς δεν κάνουν τον κόπο να επισκεφθούν τη γύρω περιοχή, αγνοώντας ότι αυτή είναι εξίσου σημαντική και κρύβει και πολλές εκπλήξεις. Ο χώρος κυριαρχείται από λατομεία -άλλα σύγχρονα, άλλα αρχαία- σωρούς από πέτρες, χαράδρες, παρατημένα μηχανήματα και έρημα κτίσματα, που όλα μαζί προσδίδουν στην περιοχή μία αίσθηση παλαιού και κρυμμένου.

Ας δούμε, όμως, μερικά σημεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Περπατώντας σ' ένα έρημο μονοπάτι συναντάς ένα συνηθισμένο πεύκο...

...που φαινομενικά δεν κρύβει τίποτα το περίεργο, κοιτάζοντας όμως από πιο κοντά...

...ανακαλύπτεις ότι τα κλαδιά του κρύβουν ένα βαθούλωμα με σκαλοπάτια...

...που οδηγούν στο δάπεδο ενός μικρού, παμπάλαιου σπηλαίου...

...και μία μικρή συκιά, (έχετε παρατηρήσει ότι σε όλα τα «περίεργα» μέρη φυτρώνει κι από μία;)...

...ενώ η οροφή του σπηλαίου έχει καταρρεύσει και το ρόλο της έχουν αναλάβει πλέον τα κλαδιά του πεύκου...

...που κι αυτό φυτρώνει μέσα στην πανάρχαια σπηλιά.

Πρόκειται για σπήλαιο αφιερωμένο κατά την αρχαιότητα στις Νύμφες. Και οι Νύμφες, όπως θα γνωρίζετε, έχουν άμεση σχέση με τον Πάνα και τη λατρεία του. Αλλά, ας προχωρήσουμε παρακάτω.

Ένα έρημο πλέον λατομείο, στο κάθετο τοίχωμα του οποίου διακρίνεται μια τρύπα...

...χμμμ, φαίνεται πως κι άλλοι είχαν την ίδια ιδέα...

...θα μπορούσαν όμως φεύγοντας να είχαν πάρει και τους σπάγκους τους μαζί.

Για την ιστορία, σημειώνουμε ότι την τρύπα είχαμε επισκεφθεί και εξερευνήσει από πολύ παλιά, τότε που δεν υπήρχε σκάλα και πέτρες έφραζαν την είσοδο της. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα στενό, κατακόρυφο πηγάδι μέσα στο βράχο, το οποίο είναι φραγμένο από μεγάλες πέτρες, σφηνωμένες μέσα στον αυλό του.

Φαίνεται πως παλιά, τον καιρό που το λατομείο λειτουργούσε ακόμα, κάποιος ή κάποιοι ανατίναξαν με δυναμίτη το πηγάδι και έφραξαν με πέτρες την είσοδο. Εδώ, μια προειδοποίηση προς όσους τυχόν θελήσουν να εξερευνήσουν το πηγάδι αυτό: φροντίστε να φοράτε κατάλληλα παπούτσια, ώστε να μη γλιστράτε στο βράχο. Από χαμηλά φαίνεται παιχνιδάκι το να σκαρφαλώσεις, επάνω όμως τα πράγματα αλλάζουν. Δύο από εμάς κοντέψαμε να σκοτωθούμε την πρώτη φορά που είχαμε ανέβει (τα πράγματα ήταν πολύ πιο δύσκολα τότε). Έκτοτε ονομάσαμε το άνοιγμα "διαβολότρυπα".

Διάσπαρτα στις γύρω περιοχές, αλλά και μέσα στη σπηλιά, έχουμε εντοπίσει κατά καιρούς διάφορα ίχνη και σημάδια.

	*()**

(*) Σημείωση: Η μαύρη σκιά μπροστά από τον πύργο με τις πέτρες μάλλον οφείλεται στο λουρί της μηχανής, που κατά λάθος μπήκε μπροστά από το φακό, γεγονός αξιοσημείωτο, αφού ο φωτογράφος μας συνήθως καταφέρνει να χαλάει τις φωτογραφίες βάζοντας μπροστά το δάκτυλο του.

Τα παραπάνω αποτελούν μικρό μόνο δείγμα των όσων έχουμε συναντήσει τα χρόνια που επισκεπτόμαστε την περιοχή. Ας τα εξετάσουμε όμως πιο αναλυτικά. Υπάρχουν:

● Σημάδια τα οποία έχουν δημιουργηθεί ηθελημένα από κάποιον ή κάποιους. Τέτοιου είδους είναι τα γεωμετρικά σχήματα που βρίσκονται σκαλισμένα στους βράχους της ευρύτερης περιοχής. Τα σχήματα αυτά διακρίνονται για την τέχνη και την ακρίβεια με την οποία έχουν σκαλιστεί, ορισμένα δε αποτελούν πραγματικά καλλιτεχνήματα (στο "Φ" της φωτογραφίας κάτω δεξιά, ο δημιουργός του φαίνεται ότι σκάλισε σε αρχαία ελληνική αρίθμηση και την ημερομηνία κατασκευής - 1984, θυμίζει την ομώνυμη νουβέλα του George Orwell). Σημειολογικά, κάποια από αυτά θυμίζουν σύμβολα της κελτικής μαγικής παράδοσης, ενώ άλλα, όπως το "Φ", παραπέμπουν ακαθόριστα στα «αγρογλυφικά» των σπαρτών της Αγγλίας.

Τα σκαλισμένα στους βράχους σύμβολα δε μοιάζουν να φτιάχτηκαν απλώς για να εξωτερικεύσουν τη δημιουργική-καλλιτεχνική διάθεση των κατασκευαστών τους. Οι χώροι στους οποίους έχουν σκαλιστεί είναι απόμερες και με φυσική κάλυψη περιοχές, κατάλληλες για συναθροίσεις μικρών ομάδων ατόμων, είναι δε συνήθως «μαρκαρισμένες» κι αυτές με κάποια εξωτερικά σημάδια.

Έχουμε συναντήσει αρκετά ίχνη ανθρώπινης παρουσίας εκεί, καθώς και αντικείμενα όπως κεριά, κηροπήγια κλπ. Βλέπετε, παρακολουθούσαμε τη δραστηριότητα στους χώρους αυτούς πολύ πριν ολοκληρωθεί το σκάλισμα των πρώτων συμβόλων.

Στην ίδια γενική κατηγορία σημαδιών εμπίπτουν και οι μικροί πύργοι από πλάκες μαρμάρου που αποτυπώνονται στην ομάδα των παραπάνω φωτογραφιών (επάνω στο κέντρο και τρίτη σειρά δεξιά), τους οποίους συναντούσαμε με μεγάλη συχνότητα τα παλαιότερα χρόνια και τελευταία έχουν εκλείψει. Φαίνεται πιθανό τα σκαλισμένα σύμβολα και οι πύργοι από μάρμαρο να ήταν έργα των ίδιων ανθρώπων, δεδομένου ότι η περίοδος κατά την οποία τα κατασκευάσματα αυτά εμφανίστηκαν στο βουνό ήταν χονδρικά η ίδια. Έναν από τους κατασκευαστές των μαρμάρινων πύργων είχαμε δει επί τω έργω, καθώς αποκρινόμασταν με αυτοκίνητο από τη σπηλιά. Είχε κατάξανθα μαλλιά, όμως λόγω της απόστασης που μας χώριζε δεν μπορέσαμε να διακρίνουμε με σιγουριά το φύλο του. Μέχρι σήμερα δεν έχουμε καταλήξει για το αν ήταν άνδρας ή γυναίκα.

Υπάρχουν πάντως και σημάδια, φτιαγμένα με πέτρες συνήθως, τα οποία δεν έχουν καμία ιδιαίτερη καλλιτεχνική αξία και πιθανώς χρησιμεύουν στο να μαρκάρουν συγκεκριμένα σημεία. Τέτοια σημάδια είναι ο σταυρός της φωτογραφίας επάνω δεξιά, καθώς και εκείνος της τρίτης σειράς στο κέντρο, στην ομάδα των προηγούμενων φωτογραφιών.

● Ίχνη από προηγούμενες ανθρώπινες δραστηριότητες. Τέτοια είναι η σπείρα επάνω αριστερά και η διάταξη με τις πέτρες στη δεύτερη σειρά αριστερά. Είναι γνωστό ότι από παλιά διοργανώνονταν «μαγικές τελετές» στη σπηλιά και τη γύρω περιοχή. Αυτού του είδους οι δραστηριότητες σταδιακά και για διάφορους λόγους μειώθηκαν, φαίνεται όμως ότι δεν έπαψαν ποτέ εντελώς.

● Ίχνη από τις εργασίες των αρχαίων Ελλήνων που λατόμευαν μάρμαρο στο βουνό υπάρχουν πολλά. Τέτοια είναι τα σκαλίσματα της φωτογραφίας στην τρίτη σειρά αριστερά.

● Υπάρχει, τέλος, και ένα τέταρτο είδος. Πρόκειται για σημάδια που δεν προήλθαν από ανθρώπινες δραστηριότητες. Γι' αυτά τα σημάδια, τα οποία βρίσκονται διάσπαρτα στις γύρω περιοχές, δε θα πούμε περισσότερα.

Τα έργα του 1977 έγιναν αφορμή ώστε η όλη αυτή παράξενη ιστορία να πάρει διαστάσεις. Δε θα αναφερθούμε εδώ στο τι συνέβη τότε και γιατί. Όποιος ενδιαφέρεται, μπορεί να βρει αναλυτικές πληροφορίες στο βιβλίο του Γ. Μπαλάνου "Το Αίνιγμα της Πεντέλης" (ΒΛΕΠΕ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ). Γεγονός, πάντως, είναι ότι τα έργα αυτά άλλαξαν σημαντικά την όψη της σπηλιάς και σημάδεψαν για πάντα το γύρω χώρο.

Στο σημείο αυτό, θα πρέπει να σταθούμε για λίγο στις τεχνητές σήραγγες που διανοίχθηκαν γύρω από τη σπηλιά και έχουν κατεύθυνση προς αυτή. Πόσες είναι; Οι περισσότεροι θα απαντήσουν τρεις, όμως πρόκειται για τουλάχιστον τέσσερεις σήραγγες. Οι τρεις είναι εκτεθειμένες σε κοινή θέα.

Η τέταρτη όμως είναι καλά κρυμμένη. Θα πρέπει κανείς να κατέβει σε αυτό το πηγάδι...

...προκειμένου, ανοίγοντας δίοδο ανάμεσα στα χώματα και τα σκουπίδια, να βρει την τέταρτη σήραγγα.

Επί χρόνια η ύπαρξη της σήραγγας αυτής αποτελούσε μυστήριο για εμάς. Εδώ, θα πρέπει να σημειωθεί ότι αρχικά η πρόσβαση στη σήραγγα ήταν σχετικά εύκολη. Ένα ωραίο πρωινό, όμως, ο ογκόλιθος που διακρίνεται στη δεύτερη παραπάνω φωτογραφία κατέπεσε και έφραξε με τον όγκο του το μεγαλύτερο μέρος της διόδου προς το εσωτερικό της. Σαν να μην έφτανε αυτό, λίγες μέρες αργότερα κάποιοι γέμισαν το μικρό άνοιγμα που είχε απομείνει με ομοιόμορφες μπλε σακούλες, γεμάτες με σκουπίδια. Φαινόταν σαν να επρόκειτο για μια προσπάθεια να αποθαρρυνθεί ο κάθε περίεργος από το να εξερευνήσει το πηγάδι και να ανακαλύψει την ύπαρξη της σήραγγας. Αν δεν τον σταματούσε ο τεράστιος βράχος, που άφηνε ένα μικρό μόνο πέρασμα, θα τον αποθάρρυναν σίγουρα τα πολλά σκουπίδια με την οσμή τους. Πώς, όμως, μετατοπίστηκε ο βάρους πολλών δεκάδων τόνων ογκόλιθος από τη θέση όπου βρισκόταν ακουμπισμένος τόσα χρόνια;

Δε βρέθηκαν ίχνη ανατίναξης ή χρήσης εργαλείων, ούτε και μετακινήθηκε κάποιος από τους γύρω βράχους.

Αλλά, το μεγαλύτερο αίνιγμα ήταν ο τρόπος κατασκευής της σήραγγας. Ακόμα και πριν την κατάρρευση του βράχου το άνοιγμα του πηγαδιού ήταν πολύ μικρό για να χωρέσει οποιοδήποτε μηχάνημα θα μπορούσε να είχε χρησιμοποιηθεί για τη διάνοιξη της. Ο χώρος ήταν τόσο στενός, ώστε δύο άνθρωποι με δυσκολία χωρούσαν να περάσουν -και πολύ περισσότερο να εργαστούν- ενώ τα τοιχώματα της σήραγγας ήταν πολύ ομαλά για να είχε γίνει χρήση δυναμίτιδας. Όσο για την προτιθέμενη της χρήση; Μιλάμε για μια σήραγγα μήκους τριών μόλις περίπου μέτρων, με τυφλή κατάληξη και κατεύθυνση προς τα δυτικά, δηλαδή μακριά από τη σπηλιά. Τελικά, η απάντηση για τον τρόπο κατασκευής της σήραγγας, συνοδευόμενη από πολλά άλλα στοιχεία, μας δόθηκε αρκετά χρόνια μετά την ανακάλυψη της, τον Φεβρουάριο του 2005 (περισσότερα εδώ).

Επτά χρόνια είχαν περάσει από την επίσημη διακοπή των πρώτων έργων στην περιοχή, και ένα ωραίο αυγουστιάτικο πρωινό μπουλντόζες εμφανίστηκαν και πάλι έξω από τη σπηλιά. Επρόκειτο για τα βραχύβια έργα που ξεκίνησαν τον Αύγουστο του 1990 και σταμάτησαν άδοξα λίγους μήνες αργότερα.

Φαίνεται ότι οι εμπνευστές τους είχαν ξεχάσει το τι είχε συμβεί με τα έργα του 1977 και αποφάσισαν να ξαναδοκιμάσουν. Οι δημοσιογράφοι, όμως, που μέσα στον Αύγουστο έψαχναν για κάποιο τρανταχτό θέμα, ικανό να ξυπνήσει τους χαλαρωμένους Αθηναίους, άδραξαν την ευκαιρία. Η επανέναρξη των έργων στη σπηλιά έγινε πρωτοσέλιδο (!) σε αρκετές εφημερίδες, και πηχυαίοι τίτλοι τύπου "Πυρηνικά στη σπηλιά του Νταβέλη" φρόντισαν ώστε το θέμα να γίνει γνωστό ακόμα και στις νοικοκυρές. Ταυτόχρονα, διάφορες αποκαλύψεις του στυλ "Τι πραγματικά συμβαίνει στην Πεντέλη" είδαν το φως της δημοσιότητας και έπειτα το σκοτάδι του σκουπιδοτενεκέ. Η κατάληξη ήταν η αναμενόμενη: οι δύσμοιροι εργολάβοι πήραν των ομματιών τους και έφυγαν, αφήνοντας ελάχιστα ίχνη της προηγούμενης παρουσίας τους στο μέρος.

Από τους πρόποδες του βουνού, στη σπηλιά μπορεί κανείς να φτάσει είτε μέσω του χωματόδρομου που διακλαδώνεται από τον κεντρικό ασφάλτινο δρόμο προς την κορυφή, είτε ανηφορίζοντας τον αρχαίο δρόμο που οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν για να μεταφέρουν τις ποσότητες μαρμάρου που λατόμευαν.

Είναι εκπληκτικό το να συνειδητοποιεί κανείς ότι από αυτόν τον ταπεινό δρομάκο πέρασαν τα μάρμαρα που έκτισαν τον Παρθενώνα και κατέστησαν τους αρχαίους Έλληνες αρχιτέκτονες -με την ευρύτερη δυνατή έννοια- του αρχαίου αλλά και του σύγχρονου κόσμου. Πρακτικά, μικρά μόνο τμήματα του αρχαίου δρόμου διατηρούνται ακόμα σε σχετικά καλή κατάσταση, καθώς το μεγαλύτερο τμήμα του έχει πια καταστραφεί με το πέρασμα των αιώνων.

Ένας κόμπος ανεβαίνει στο λαιμό όταν λίγο πιο κάτω από τη σπηλιά συναντάμε στην άκρη του αρχαίου δρόμου μερικά κομμάτια μαρμάρου που κάποτε προορίζονταν να αποτελέσουν τμήματα κιόνων, και που για άγνωστους λόγους εγκαταλείφθηκαν στην άκρη του.

Η ύπαρξη του δρόμου αυτού είναι γνωστή ακόμα και στο εξωτερικό, και κατ' επανάληψη έχουμε συναντήσει τουριστικά λεωφορεία έξω από τη σπηλιά να ξεναγούν αλλοδαπούς τουρίστες, κυρίως Γερμανούς, στο χώρο.