Δεκέμβριος 2025

 

Τελικά, κόντρα στις πιθανότητες, ο παλιός –ίσως αρχαίος– κισσός της σπηλιάς εξακολουθεί να ζει. Όπως γράφαμε στην προηγούμενη ενημέρωση, η φωτιά του 2024 είχε κάψει τη ρίζα που ο ΠΑΡ'ΕΙΚΟΣ είχε μεταφυτεύσει στην Πεντέλη, ενώ και μια δεύτερη ρίζα, μεταφυτευμένη σε κήπο της Αθήνας, είχε ξεραθεί. Δεν τρέφαμε πολλές ελπίδες ως προς την αναγέννηση τους. Όμως, την περασμένη άνοιξη διαπιστώσαμε ότι η ρίζα της Πεντέλης είχε βλαστήσει ξανά.

 

 

Λίγο καιρό αργότερα, πέσαμε τυχαία πάνω σε ένα λεύκωμα με τις περιηγητικές εντυπώσεις του Ιρλανδού αρχαιοδίφη Edward Dodwell (ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ). Ανάμεσα σε διάφορες έγχρωμες υδατογραφίες, υπήρχε και μία που αποτύπωνε με λεπτομέρεια το εξωτερικό της σπηλιάς, όπως το είχε βρει ο συγγραφέας στις αρχές του 19ου αιώνα. Η αποτύπωση δε μας ήταν άγνωστη· την είχε εκδώσει ο Dodwell στο βιβλίο του "A Classical and Topographical Tour Through Greece, During the Years 1801, 1805 and 1806" υπό μορφή συγκριτικά αδρού, ασπρόμαυρου σχεδίου, το οποίο είχαμε συμπεριλάβει στην ενότητα "Η αδελφότητα της σπηλιάς" (πλέον, ενημερώσαμε το σχετικό σημείο της ενότητας, αντικαθιστώντας το σχέδιο). Στην έγχρωμη υδατογραφία αποτυπώνονται με πολύ περισσότερες λεπτομέρειες τόσο το μισοκατεστραμμένο τείχος όσο και ο κισσός που κάλυπτε το πάνω μέρος του, σχεδόν απ' άκρη σ' άκρη. Αυτός είναι ο κισσός για τον οποίο μιλάμε και τώρα πασχίζει να επιβιώσει.

 

Η αποτύπωση είναι ακριβής, γεγονός που προκύπτει, μεταξύ άλλων, από τη σύγκριση με μία άλλη υδατογραφία, αγνώστου καλλιτέχνη, την οποία είχαμε παραθέσει παλιότερα. Σε αυτή, φιλοτεχνημένη μεταξύ 1794 – 1796, περίπου μία δεκαετία πριν την επίσκεψη του Dodwell, φαίνεται και πάλι ο κισσός να καλύπτει το πάνω μέρος του τείχους. Υπάρχουν μικρές μόνο διαφορές, σχετιζόμενες με την οπτική γωνία – ίσως και με το μικρό χρονικό διάστημα που χωρίζει τις δύο απεικονίσεις (το νοτιοδυτικό άκρο του τείχους φαίνεται μισογκρεμισμένο στην παλιότερη υδατογραφία του εσωτερικού της σπηλιάς, ενώ λείπει εντελώς στη μεταγενέστερη του Dodwell, από τον έξω χώρο).

 

Όσο για τη σκηνή, αυτή ουσιαστικά μεταφέρει τον απόηχο μιας ιστορίας αιώνων: την ιστορία των ασκητών και μοναχών της σπηλιάς. Είναι εντυπωσιακό ότι ακόμα σήμερα εξακολουθούμε να ανακαλύπτουμε ίχνη της που δεν είχαμε προσέξει, όπως έναν σκαλισμένο σταυρό –μεταξύ δεκάδων άλλων– που εντοπίσαμε πρόσφατα κοντά στην είσοδο.

 

 

Φόντο αλλά και επίκεντρο της ιστορίας είναι, βέβαια, η σπηλιά. Μια σπηλιά που, όπως έχουμε συζητήσει, απετέλεσε εστία του σημαντικότερου μάλλον λατομείου της αρχαιότητας –εκείνο των μαρμάρων του Παρθενώνα– κάνοντας έτσι την Πεντέλη γνωστή σε όλον τον κόσμο.

 

Χαρακτηριστικό, για να κλείσουμε με κάτι διαφορετικό, είναι ότι ο H. P. Lοvecraft, ένας από τους πιο επιδραστικούς συγγραφείς της λογοτεχνίας του φανταστικού, έκανε μνεία  στο πεντελικό μάρμαρο σε δύο διηγήματα του: το "The Tree" που δημοσιεύτηκε το 1921 (https://www.hplovecraft.com/writings/texts/fiction/tr.aspx – «At one end of that tomb, its curious roots displacing the time-stained blocks of Pentelic marble, grows an unnaturally large olive tree of oddly repellent shape;» – «Στη μία άκρη εκείνου του τάφου, με περίεργες ρίζες που παρεκτοπίζουν τα λεκιασμένα από το χρόνο κομμάτια πεντελικού μαρμάρου, αναπτύσσεται ένα αφύσικα μεγάλο δέντρο ελιάς, με παράξενα απωθητική όψη·») και το "Hypnos", που δημοσιεύτηκε το 1923 («https://www.hplovecraft.com/writings/texts/fiction/hy.aspx – His brow was white as the marble of Pentelicus, and of a height and breadth almost godlike.» – «Το μέτωπο του ήταν λευκό σαν το μάρμαρο της Πεντέλης, και σε ύψος και πλάτος σχεδόν θεϊκό.»)

 

Από τη σπηλιά και το λατομείο της ξεκίνησαν οι όγκοι μαρμάρου που έκαναν γνωστή την Πεντέλη παγκοσμίως. Κατ' αυτή την έννοια, οι αναφορές του Lovecraft στο πεντελικό μάρμαρο αφορούσαν και τη σπηλιά. Χωρίς να το γνωρίζει, ασφαλώς. Γιατί, αν γνώριζε, σίγουρα θα είχε αφιερώσει κάποιο διήγημα σε αυτή. Είχε γράψει, εξάλλου, για μια άλλη σπηλιά στο διήγημα του "The Silver Key" (https://www.hplovecraft.com/writings/texts/fiction/sk.aspx):

 

 

...Ύστερα έφτασε στην παράξενη σπηλιά της δασωμένης πλαγιάς, την επίφοβη "φιδοφωλιά" που οι χωρικοί απέφευγαν, και την οποία ο Μπενάιζα τον είχε προειδοποιήσει ξανά και ξανά να μην πλησιάζει. Ήταν βαθιά· πολύ βαθύτερη απ' ό,τι οποιοσδήποτε πλην του Ράνταλφ υποψιαζόταν, γιατί το αγόρι είχε ανακαλύψει μια σχισμή στη βαθύτερη μαυρισμένη γωνιά, που οδηγούσε σε ένα ψηλότερο σπήλαιο παραπέρα – έναν επίφοβο χώρο που θύμιζε μαυσωλείο, με γρανιτένια τοιχώματα που δημιουργούσαν την περίεργη ψευδαίσθηση τεχνητού κατασκευάσματος. Σε αυτή την επίσκεψη σύρθηκε μέσα όπως συνήθως, φωτίζοντας το δρόμο του με σπίρτα που είχε πάρει κρυφά από τη θήκη του καθιστικού του σπιτιού του, και διανύοντας τα τελευταία μέτρα με ανυπομονησία που δεν μπορούσε να εξηγήσει ούτε στον εαυτό του. Δεν μπορούσε να πει γιατί πλησίασε το εσώτερο τοίχωμα με τόση σιγουριά, ούτε γιατί προέτεινε ενστικτωδώς το μεγάλο ασημένιο κλειδί καθώς το έκανε...

 

 

Υπάρχει στην Πεντέλη μία σπηλιά περιτριγυρισμένη από παράξενες διηγήσεις, με ανοίγματα στα τοιχώματα και ένα τεχνητό τούνελ που οδηγεί σε μυστικό χώρο. Υπήρχε κάποτε, λαξευμένο σε κάποιο κοίλωμα του βουνού, και ένα μεγάλο μαγικό κλειδί.